Grondwaterwinningen in tijden van droogte

Eerder deze week verscheen er een artikel in VILT waarin Boerenbond en SBB Accountants & Adviseurs hun beklag doen over de steeds complexer wordende vergunningsprocedures voor het aanvragen van grondwaterwinningen. Wat vroeger maar een formaliteit was, is nu uitgegroeid tot een uitgebreide maatschappelijke afweging, waarbij de overheid zich vaker kritisch en terughoudend opstelt ten aanzien van het roekeloos exploiteren van een schaars gemeen goed. Kortom, de administratie doet (eindelijk) haar werk, en dat zint bepaalde groepen blijkbaar niet.

De situatie op het terrein

De grondwaterstanden van augustus 2026 tonen aan waarom zulke strikte procedures noodzakelijk zijn: maar liefst 81% van de meetlocaties in Vlaanderen vertonen een lage tot zeer lage (56%!) stand voor de tijd van het jaar. (Bron: Databank Ondergrond Vlaanderen)

En er is allesbehalve beterschap op komst, omdat de weerberichten volgende week lokaal al de vijfde (!) hittegolf voor dit jaar voorspellen.

Deze vaststellingen brengen ons rechtstreeks bij de volgende vraag: wat doen we eraan? Wel, op dit moment geldt er voor heel Limburg een captatieverbod voor oppervlaktewater, maar geen onttrekkingsverbod voor freatisch grondwater. (Dat freatisch grondwater zit ondiep en staat in rechtstreeks contact met het water in de beken en rivieren in het gebied.)

Hoe dat komt? Kortweg, er is in Vlaanderen, in tegenstelling tot in Nederland, geen mogelijkheid om in tijden van droogte het onttrekken van freatisch grondwater stil te leggen, waardoor iedereen met een vergunde put naar hartenlust dit grondwater kan blijven oppompen. Beken en rivieren worden dus via de ondergrond verder leeggezogen.

Daarenboven suggereren de vertegenwoordigers van de landbouw in Vlaanderen dat men te streng is in het toekennen van vergunningen om uit diepere (artesische) waterlagen hoogwaardig (drink)water te onttrekken.

Het is ronduit schaamteloos om te stellen dat als er niet genoeg water te vinden is, je maar dieper moet boren.

Onze strijd voor het beschermen van het grondwater

Wij pleiten bij Limburgse Milieukoepel vzw in onze grondwaterdossiers al jaren voor een hogere graad van voorzichtigheid bij het toekennen van vergunningen rond grondwaterwinningen, met in ons achterhoofd periodes zoals deze. We vragen de vergunningverlenende overheid daarom steevast om:

• De termijnen van de grondwatervergunningen in te korten;
• Alle alternatieve wateropvangmogelijkheden af te gaan;
• Controle uit te oefenen op de debieten die mogen opgepompt worden.

Hoewel we merken dat men steeds vaker rekening houdt met onze bemerkingen, waarvoor we op zich heel blij zijn, dienen we ook te benadrukken dat het niet genoeg is.

We pleiten zoals eerder vermeld voor het kunnen instellen van een onttrekkingsverbod voor freatisch grondwater, liefst gekoppeld aan het oppompverbod uit waterlopen, omdat beide waterreserves in rechtstreeks contact met elkaar staan. Een uitgedroogde bodem is immers niet alleen een ramp voor de natuur. Hij warmt sneller op, wakkert hittegolven aan en verhoogt het risico op natuurbranden aanzienlijk.

Wie vandaag pleit om steeds diepere grondwaterreserves aan te snijden, hypothekeert onze toekomstige (drink)waterbeschikbaarheid. Landbouwers zorgen voor onze voeding, waardoor ze op zich misschien meer recht op water verdienen dan pakweg de industrie. Al hebben duizenden ha met frietaardappels voor het buitenland natuurlijk niets meer te maken met strategische voedselvoorziening voor op ons eigen bord.

Toch dringt het niet overal door

Hoe weinig die boodschap doordringt, bewijst intussen de vergunning voor de kaviaarkwekerij in Kinrooi (in juni 2026 verleend door Provincie Limburg). Jaarlijks mag er 438 miljoen liter grondwater (= het jaarlijks waterverbruik van bijna 12.000 Limburgers) opgepompt worden uit diepe lagen die mee onze drinkwatervoorziening voeden. Dat is een miljoen liter per dag, voor een luxeproduct.

Terwijl heel Vlaanderen kreunt onder droogte en captatieverboden, verdwijnt ons zuiverste water in kaviaarbassins. Limburgse Milieukoepel vzw diende daarom beroep in tegen deze vergunning, en blijft zich op alle fronten inzetten voor de bescherming van kostbaar grondwater voor natuur en zinvolle toepassingen.

Jij kunt ons helpen in die strijd.
Teken onze petitie en steun onze oproep aan minister Jo Brouns: https://www.openpetition.eu/be/petition/online/geen-kostbaar-grondwater-voor-kaviaarproductie

Want elke handtekening is een druppel die wél op de juiste plaats terechtkomt!

#landbouw #ruimtelijkeordening #water