Bouwen waar het eigenlijk niet hoort

Er wordt weer gebouwd in Vlaanderen, en dat is op zich niet nieuw. Maar waar er precies gebouwd wordt, dat doet toch regelmatig monden openvallen.

In Sint-Katelijne-Waver keurde de Vlaamse Regering op 6 maart 2026 het bouwproject Maenhoevevelden goed voor 285 woningen, precies daar waar de overstromingskaart donkerblauw kleurt (zie 2e beeld). Ook dichter bij huis speelt zich zo’n bizar bouwverhaal af, namelijk in Beringen aan de Kasteletsingel (zie 1e beeld), waar projectontwikkelaar Matexi zijn pijlen op heeft gericht.

De parallel is onaangenaam scherp. In beide gevallen gaat het om woonuitbreidingsgebied dat eigenlijk als waterbuffer fungeert. Zones die water moeten kunnen opvangen, gebieden waarvan elke verstandige ruimtelijk planner zou zeggen: “Hier bouwen we niet.” En toch gebeurt het, toch laten overheden het doorgaans gewoon begaan, zonder boe of bah.

Het precedent en de geheime overeenkomst

Wat in Sint-Katelijne-Waver gebeurde, verdient de naam precedent omdat het een patroon blootlegt dat we ook elders herkennen: beleidsmakers duwen projecten door ondanks alle signalen dat de locatie niet geschikt is.

Een geheime overeenkomst tussen de gemeente Sint-Katelijne-Waver en intercommunale Igemo maakte dan ook duidelijk dat hier meer speelde dan alleen de woningnood: politieke belangen, financiële afwegingen en de eeuwige verleiding om open ruimte te verzilveren. In een arrest van 03/12/19 over het dossier Maenhoevevelden, gaf de Raad van State zelf aan dat dit “problematisch en zelfs onwerkbaar is, omdat de betrokken overheden geen onpartijdig oordeel over zichzelf kunnen vellen.”

Het werkelijke probleem schuilt niet in de vraag of we meer woningen nodig hebben - die hebben we ongetwijfeld nodig - maar in de vraag waar we die woningen bouwen en op basis van welke criteria we die locaties selecteren. In Sint-Katelijne-Waver werd de overstromingskaarten genegeerd, de waterproblematiek gebagatelliseerd en de Bouwshift opzij geschoven voor wat op dat moment belangrijker leek.

In Beringen staat men voor een vergelijkbare keuze. De overstromingskaart toont ook daar een helder beeld: donkerblauwe zones langs de Kasteletsingel. De Bouwmeesterscan was glashelder: dit gebied moet openblijven als buffer, niet omdat het een mooi plaatje oplevert, maar omdat het een essentiële functie vervult in de waterhuishouding. Een buffer beschermt wat er al staat, vangt neerslagpieken op en voorkomt dat reeds bestaande wijken blank komen te staan.

Maar waar een projectontwikkelaar kansen ziet en een gemeente belastinginkomsten ruikt, daar verschuift het perspectief soms op ongemakkelijke wijze.

Verzet is er gelukkig ook: burgers trekken aan de alarmbel en wijzen op de risico's, niet alleen voor toekomstige bewoners maar ook voor wie er al woont. Want water verdwijnt niet omdat je er woningen neerzet. Het verplaatst zich, zoekt een andere weg, dringt binnen waar het kan. Naar de tuinen van bestaande wijken, naar kelders die nu nog droog blijven, naar straten die straks bij elke hevige regenbui blank komen te staan.

Wat gaat het worden?

Sint-Katelijne-Waver koos ervoor om door te duwen ondanks alle waarschuwingen. Welke richting het uiteindelijk in Beringen uit zal gaan, moet nog blijken. Maar wat in beide gevallen duidelijk wordt, is dat de afstand tussen wat beleidsmakers zeggen over klimaatadaptatie en wat ze effectief doen wanneer een projectontwikkelaar aanklopt, soms onaangenaam groot is. De overstromingskaarten liggen er, de adviezen zijn gegeven, het verzet is hoorbaar. Beleidsmakers durven wel eens klagen over de kracht van de klacht, maar over de lokroep van geld wordt echter met geen woord gerept.

De Vlaamse overheid stelt dat elke natuurlijke of rechtspersoon die bezwaar wil aantekenen tegen een aangevraagde omgevingsvergunning, moet kunnen aantonen dat hij betrokken partij is en directe gevolgen ondervindt van het project. Misschien is het aan de overheden zelf om vanaf nu ook aan te tonen dat ze net níet betrokken zijn bij de projecten waarover ze adviseren en beslissen. En krijgt de Bouwshift zo toch nog een eerlijke kans.

---

Ontdek meer in dit artikel van Apache (achter een betaalmuur): https://apache.be/2026/03/24/politieke-achterkamers-betonneert-vlaanderen-zichzelf-dicht?check_logged_in=1
Ook te lezen via BelgaPress.

#ruimtelijkeordening #water