Bedrijven nemen verantwoordelijkheid rond schadelijke stoffen, nu de overheid nog

BPA in hoofdtelefoons

Eerder deze week lazen we dat verschillende hoofdtelefoons uit de handel worden gehaald omdat de chemische stof bisfenol A (BPA) via de oorkussens in ons lichaam terecht kan komen.

Ergens verbaast ons dat niet, want BPA zit in allerhande producten die we in ons dagelijks leven gebruiken, van drankblikjes tot fietshelmen. Het feit dat we eerder denken “Allez, nu zijn het de hoofdtelefoons waarmee ze ons bang maken” en “Waarom die heksenjacht op hoofdtelefoons? Hoe komt die stof van daaruit eigenlijk in de bloedbaan terecht?” doet ons even ongemakkelijk wegkijken.

De échte vraag is: Waarom zitten er zoveel schadelijke stoffen in onze dagdagelijkse gebruiksvoorwerpen? En waarom zijn gezonde alternatieven zo moeilijk te vinden op de markt?

Effecten van bisfenol A

Bisfenol A komt vooral via voeding het lichaam binnen, wanneer het uit verpakkingsmaterialen migreert. De stof wordt wel relatief snel uitgescheiden, maar omdat we er dagelijks aan blootstaan, is er vrijwel voortdurend een achtergrondblootstelling.

De stof kan zich in het lichaam gedragen als een zwakke vorm van oestrogeen en zo het hormonale evenwicht verstoren. Hormonen werken in zeer lage concentraties, dus de minste verstoring ervan kan al impact hebben. Onderzoek linkt langdurige blootstelling aan bisfenol A ook aan effecten op vruchtbaarheid, ontwikkeling en het immuunsysteem. 

Aanpassing lozingsnormen

Terwijl op de sociale media massaal verontwaardigd gereageerd wordt op de bekendmaking van de aanwezigheid van alweer een schadelijke stof in een veelgebruikt product, worden er ook buiten de spotlights alsmaar meer aanslagen op onze gezondheid gepleegd.

Zo vragen we ons af of de lozingsnorm van datzelfde bisfenol A in een Limburgse beek effectief zal worden verhoogd, zoals recent aangevraagd werd door een bedrijf. Dat bedrijf wil de lozingsnorm met factor 10 verhogen (lees: toestemming krijgen om tien keer zoveel BPA te lozen dan normaal is toegelaten). Dat is een onzichtbare verontreiniging van water, en niemand hoeft daar wakker van te liggen, toch? Maar vroeg of laat drinken we water als dit, met allerhande schadelijke stoffen in. Landbouwers geven dit water aan hun groenten en granen, en aan hun dieren. En Vlaams minister Jo Brouns wil in dit water zwemmen om te bewijzen dat het proper is ...

Als een gevaarlijke stof de veilige maximale concentratie in (drink)water overschrijdt, wordt soms simpelweg de norm aangepast, tijdelijk of permanent. Dankzij de verhoogde norm is er dan geen overschrijding meer. Probleem opgelost?

Die normalisering is geen denkbeeldig gevaar, maar voltrekt zich vandaag openlijk in het beleid, want in het ontwerp-drinkwaterplan van minister Jo Brouns wordt voorzien dat tijdelijke afwijkingen op drinkwaternormen voor bepaalde pesticideresten langdurig of zelfs structureel mogelijk blijven. 

Wat als noodmaatregel werd ingevoerd, dreigt zo het nieuwe referentiekader te worden. In plaats van vervuiling aan de bron onverbiddelijk terug te dringen, wordt de lat lager gelegd. Niet de aanwezigheid van schadelijke stoffen staat dan ter discussie, maar de grens waarboven ze officieel een probleem vormen. Wie de norm verhoogt, creëert op papier geen overschrijding meer, maar die overschrijding heeft wel een schadelijke impact op het water én onze gezondheid. 

Zo schuiven we stap voor stap op van bescherming naar aanvaarding. Is dat het nieuwe normaal?!

Hoe lossen we het op?

Ons leven zit zo vol schadelijke stoffen dat we liever onze kop in het zand steken. Horen we dat de kwaliteit van het leidingwater onbetrouwbaar is? Dan drinken we wel water uit een fles. Maar wordt het dan een wegwerp PET-fles, waaruit microplastics vrijkomen, of liever een herbruikbare plastic fles, waarin mogelijk ook bisfenol A zit (weliswaar verboden sinds 20/01/25)? Toch maar een glazen fles dan.

Het is goed dat bedrijven als Bol.com en Mediamarkt de hoofdtelefoons uit de handel nemen, maar de kern van het probleem ligt niet in de winkelrekken, noch bij ons als consument. De verantwoordelijkheid ligt bij producenten die dergelijke stoffen blijven gebruiken en bij beleidsmakers die ze blijven toelaten. 

Hoe we het zover konden laten komen, heeft zelfs geen belang meer.
Hoe lossen we het op? Dat is de hamvraag!

Hoe zorgen we ervoor dat onschadelijke stoffen economisch interessanter worden? Want zolang vervuilen goedkoper is dan voorkomen, blijven we symptomen bestrijden. Vandaar onze oproep aan beleidsmakers en producenten: "Maak van veilige alternatieven de norm in plaats van de uitzondering." Dat is een bewuste omslag, die elke consument mee kan afdwingen door bewuste keuzes te maken bij de aankoop van producten.

We willen ons toch niet afvragen hoe een hormoonverstoorder via de gehoorbescherming in ons bloed terechtkomt? Nee, we willen dat onze kinderen gewoon kunnen opgroeien in een gezonde omgeving.

Dat vraagt niet om paniekvoetbal maar om duidelijke keuzes van beleidsmakers. Daarom vragen we:
- Pak vervuiling aan aan de bron;
- Stimuleer de productie van veilige alternatieven;
- En pas de normen niet aan aan de vervuiling, maar de vervuiling aan de normen.

Meer lezen?
Bol.com en MediaMarkt stoppen verkoop hoofdtelefoons door mogelijk schadelijke stoffen in oorkussens - VRT NWS 
Ontwerp van het drinkwaterplan verlengt verhoogde norm voor triazolen - VILT

Beeld: Anne Kroiss via Pixabay

#water